Adam Asnyk - charakterystyka twórczości - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Adam Asnyk, określany najpopularniejszym poetą swej epoki, wydał cztery tomy Poezji, datowanych na lata: 1869, 1872, 1880, 1894. Choć większość ludzi postrzega jego twórczość wyłącznie w ramach poezji, w której natrafiamy na nieskończone egzemplifikacje nostalgicznej wrażliwości (pogląd Grażyny Borkowskiej), jest on także autorem wielu nowel, studiów literackich oraz dramatów. Podejmował w nich dziewiętnastowieczną tematykę polityczną i historyczną (Walka Stronnictw, 1869; Cola Rienzi, 1875), społeczną (Bracia lerce, 1888), a także obyczajową (obecną w komedii salonowej utrzymanej w stylu Musseta Gałązka heliotropu, 1869).

Badacze określają jego twórczość przymiotnikiem wytrawna. Asnyk miał bardzo wypracowany warsztat. Choć nie stworzył nowatorskich rozwiązań poetyckich, to jednak stworzył udane nawiązania do utworów swych poprzedników. Jest nazywany epigonem romantyzmu, poetą epoki przejściowej. Zafascynowany orlą potęgą ideałów poprzedniej epoki, romantyczne tradycje umiejętnie łączył z pozytywistyczną filozoficzną i społeczną problematyką, stawiając sobie za cel godzenie nowych idei z przeszłością. Wyznawał pogląd, że każdy nowy wynalazek, każda innowacja techniczna jest wynikiem pracy poprzednich pokoleń, którym należy się szacunek następców. Tylko w takim wypadku przyszłe pokolenia nie będą deptać przeszłości ołtarzy. W jednym ze swych sonetów pisał:

Przeszłość nie wraca, jak żywe zjawisko,
W dawnej postaci, jednak nie umiera
Odmienia tylko miejsce, czas, nazwisko
I świeże kształty dla siebie przybiera.


Z kolei w wierszu Poeci do publiczności napisał o swoim stosunku do współczesnych mu czasów i ludzi:

Zabrakło wiary, zabrakło płomienia,
Który ożywiał kiedyś mężów dawnych,
Zabrakło cudów, zbrakło pokolenia,
Co cud mieściło w piersiach w stal oprawnych;
Dzisiaj choć widzim smutne poświęcenia,
Choć widzim ludzi krwią swą marnotrawnych,
Przecież to wszystko tak marnie opada
Jak kwiat, któremu wnętrze robak zjada.


Dla niego świat był kwiatem toczonym przez robaka, w czym widać wyraźne nuty melancholii.

Przygodę z pisarstwem, która szybko przerodziła się w pasję i wyrażanie siebie, rozpoczął w latach 1864-65. W wierszach z tego okresu, powstałych po klęsce powstania styczniowego, z którą nigdy się nie pogodził, starał się przedstawić rozterki, z jakimi borykała się jego dusza oraz kryzys światopoglądowy, jaki trawił jego rozum. Piętnował w nich lojalizm, praktycyzm pozytywistycznych poglądów, stawiających na pierwszym miejscu prawa umysłu. Wówczas napisał takie wiersze, jak świętokradczą Odpowiedź, naszpikowany goryczą i rezygnacją W zatoce Baja, bunt przeciw Stwórcy i odwiecznemu porządkowi świata, czyli Julian Apostata, pełen krytyki Sen grobów, w którym rozlicza się z politycznym romantyzmem czy Pod stopy krzyża, będący wyrazem pokornego poddania się nakazom Syna Bożego.

Prócz tych utrzymanych w ponurym nastroju, na początku lat sześćdziesiątych powstały także liryki pełne tęsknoty za siłą ducha, eksponujące potrzebę odrodzenia duszy współczesnej, wiersze będące zapowiedzią symbolizmu i parnasizmu, nawołujące do aktywności młode pokolenie. Gdy przekroczył trzydziesty rok życia, zwrócił się w kierunku poszukiwania własnej ścieżki twórczej. W tym okresie popełnił pełne lirycznej prostoty erotyki, utwory oparte na podaniach i motywach ludowych czy lirykę refleksyjną.

Badacze twórczości Asnyka dostrzegają pewien przełom w jego postrzeganiu i stosunku do świata. W pewnym momencie zaczął hołdować tzw. postawie epickiej, zastępując liryczny obraz ludzkich przeżyć zobiektywizowanym, epickim obrazem otoczenia.

Porzuciwszy liryczne komentarze, skłonił się ku filozoficznej refleksji, co najpełniej widać w zintelektualizowanym, pozbawionym rozbudowanych obrazów, metafor, porównań, powstającym 11 lat cyklu 30 sonetów - Nad głębiami, któremu Adam zawdzięcza tytuł poety-filozofa, mistrza harmonii wersyfikacyjnej i idealnej subtelności w wyrażaniu uczuć. W dyskursywnym cyklu zawarł najważniejsze punkty swego filozoficznego credo, interpretowanego przez uczonych jako próba pogodzenia idealizmu z pozytywistycznym realizmem i scjentyzmem, z którego Asnyk wyłuskał dla siebie to, co najistotniejsze dla pozytywistycznego poety (praktycyzm myślowy, pochwała osiągnięć dziewiętnastowiecznych nauk przyrodniczych, prawo powszechnego, nieskrępowanego rozwoju), nie przyjmując jednak wszystkiego bezkrytycznie, czego dowodem był wyznawany przez niego pogląd – przeczący ogólnym tezom wówczas panującym. Otóż Asnyk nie wierzył w możliwość empirycznego, doświadczalnego poznania rzeczywistości. Jego teza o niepoznawalności istoty rzeczy wiąże się z minimalistycznymi założeniami filozofii pozytywnej. Asnyk był przekonany, że rozum człowieka nie jest w stanie stanąć w szranki z coraz szybszym postępem wiedzy. Sformułował nakaz „przetrwania” w nadziei na „zmartwychwstanie” szlachetnych idei, bez których nie ma postępu:

Ich miłość, sława, istnienie nam krasi
A z naszych czynów i z naszej zasługi
Korzystać będą znów następcy nasi.


W swych sonetach pytał o sens istnienia, o tajemnicę bytu, o granice poznania. Przedmiotem poznania czyni strukturę wszechświata i pokoleniową ciągłość życia, a nie indywidualny los.
Kolejnym nurtem twórczości Asnyka jest kierunek patriotyczny, w którym poeta postulował swe poglądy. Nieustanna wiara w siłę narodu i możliwość odzyskania wolności współgra w tych wierszach z polemiką skierowaną wobec konserwatywnego programu ugody, co widać na przykład w wierszu W 25 rocznicę powstania 1863 roku. Z okazji jubileuszu Asnyk pisał:

My obchodzimy w tym żałosny świecie
Najbliższą z naszych dziejowych pamiątek
I rycerskiego rapsodu, co jak krwawy wątek
Przebiegał dziejów pogrobowych kartę,
Zbrojąc wciąż serca pokoleń uparte.


Prócz liryki refleksyjnej oraz patriotycznej, Asnyk uprawiał także poezję opisującą piękno monumentalnej natury (zwłaszcza krajobraz ukochanych Tatr: Ranek w górach, Kościeliska, Noc nad Wysoką, Letni wieczór, Podczas burzy, Limba, Wodospad Siklawy, Giewont, lecz także uroki morza: Podróżni, W zatoce Baja) oraz popełnił kilka erotyków (cykl Kwiaty; Między nami nic nie było; Niezabudki kwiecie; Stokrotki), w których miłość była na ogół źródłem gorzkich doświadczeń.

Przez badaczy nazywany jest po dziś dzień jednym z najwybitniejszych – jeśli nie najwybitniejszym – polskim poetą melancholii. Wyróżniał go szczególny typ uczuciowości. Odnosił wrażenie, że o wielu sprawach można mówić tylko w sposób „negatywny”, nostalgiczny, przez co nadał swym wierszom wymiar nowoczesny. Dla niego samego ideałem artysty był ten, który potrafi solidarnie współodczuwać jedność świata, zrezygnować z własnej indywidualności i pozostać anonimowym.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Ach, jak mi smutno - analiza i interpretacja
2  Do młodych – analiza i interpretacja
3  Daremne żale – analiza i interpretacja



Komentarze: Adam Asnyk - charakterystyka twórczości

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: